Aşık Tarzı Halk Edebiyatının Önemli Temsilcileri Özel

  • Köroğlu: XVI. yüzyılda yaşamıştır. 24 bölümlük bir destansı halk hikâyesinin de kahramanıdır. Koçaklama  ve güzelleme leriyle ünlüdür. Yiğitçe ve tok bir söyleyişi vardır. Kendisiyle aynı yüzyılda yaşamış "Köroğlu" mahlasını kullanan bir ordu oza­nı bulunduğuna dair iddialar da vardır ve bu iki Köroğlu'nun hayatları hakkında an­latılanlar ile şiirleri birbirine karışmıştır. İkisinin aynı kişi olduğunu öne süren araş­tırmacılar olmuştur.
  • Karacaoğlan (1606 - 1679): Doğum ve ölüm tarihleri kesin değildir. Hatta XVI. yüzyılda yaşamış olduğunu öne süren araştırmacılar vardır. Âşık tarzının önde ge­len isimlerindendir. Çukurova ve Toroslar bölgesinde, Varsak Türkmenleri arasında yetiştiği söylenir. Anadolu'yu, Balkanları, Kafkasya'nın bir bölümünü, Suriye'yi do­laştığışiirlerinden anlaşılmaktadır. Din dışı aşk, gurbet, güzellik, ölüm gibi temaları işlediği koşma , semai, varsağı  biçimli şiirleri halk arasında yayılmıştır. Şiirleri günü­müzde de çalınıp söylenmektedir. Sade, canlı, özlü bir Türkçesi; coşkulu ve duygu­lu (lirik) bir üslubu vardır.
  • Kayıkçı Kul Mustafa (17. yüzyıl): Deniz seferlerine de katılmış bir yeniçeri ozanıdır. Koşma ve semai biçimli bazışiirleri ile "Bağdat Seferi" ile ilgili bir destanı günümüze kadar gelmiştir.
  • Âşık Ömer (17. yüzyıl): Konya-Karaman yöresinde doğup yetişmiş bir ordu ozanıdır. Birçok sefere katılmış, sınır boylarında bulunmuş, İstanbul'da da uzun sü­re kalmış, 1707'de (İstanbul'da) ölmüştür. Âşık tarzının en ünlü ve usta ozanlarındandır. Gerçek ününü koşma, semai ve varsağı biçimli şiirleri ile yapmıştır. Aruz öçüsüyle kaside ve gazeller de denemiştir. Doğal ve coşkun bir dili vardır. Dilindeki yabancı sözcük sayısı Karacaoğlan'a göre daha fazladır.
  • Gevheri (17. yüzyıl): Doğum ve ölüm tarihleri, hayatı hakkında esaslı bir bilgi yoktur. Kırımlı olduğu, 1730'lu yıllara kadar yaşadığı söylenmektedir. Bir ara Rume­li sınır boylarında bulunduğu, İstanbul'a gelerek bir paşanın divan kâtipliğini yaptı­ğı bilinmektedir. Âşık Ömer gibi, medrese tahsilinden geçtiği, divan edebiyatı tarzın­daşiirler de yazdığı bilinmekle birlikte, asıl ününü koşma, semai, varsağı, türkü bi­çimli şiirleriyle yapmıştır. Halk şiiri zevkine uygun, akıcı bir dili vardır. Yabancı söz­cük ve tamlamaları oldukça az kullanır.
  • Ercişli Emrah: XVII. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı sanılan Emrah, Van yöresin­de yetişmiştir. "Emrah ile Selvi Han" adlı halk hikâyesinin erkek kahramanıdır. Koş­ma ve semaileri ile tanınır. Sade ve lirik bir üslubu vardır.
  • Erzurumlu Emrah (19. yüzyıl) : Erzurum'da doğmuş, 1860’ta Niksar'da öl­müştür. Divan şiirini ve tasavvufu da bilir; ama asıl ününüâşık tarzı koşma ve se­maileri ile yapmıştır. Akıcı ve lirik bir üslubu vardır.
  • Dertli (1772 - 1845): Gerede'de doğmuş, Ankara'da ölmüştür. XIX. yüzyılın güç­lü halk ozanlarındandır. Divan, tekke ve halk edebiyatlarıyla ilgili geniş bir kültürü vardır. Bir divanı da vardır; ama daha çok, âşık tarzışiirleri ile tanınır. Dilinde divan dili etkisi sezilir.
  • Dadaloğlu (1785-1868?): Avşar Türkmenlerindendir. Koçaklama ve güzelle­meleri ile tanınır. Koşma, semai, varsağı biçimlerinde şiirleri vardır. Karacaoğlan ile Köroğlu üsluplarının birleşimi gibi duran bir anlatıma sahiptir.
  • Bayburtlu Zihnî (19. yüzyıl): Medrese öğrenimi görmüş, divan tarzışiirler de yazmıştır. Asıl ününüâşık tarzışiirleri ile yapmıştır.
  • Seyranî (1807 - 1866): Kayseri'nin Everek (Develi) ilçesinde doğmuş ve ölmüş­tür. Yaşadığı dönemin usta ozanlarındandır. Toplumsal sorunlarla ilgilenmiş, taşla­ma lar  yazmıştır. Hatta, taşlamaları yüzünden İstanbul'da barınamayıp köyüne dön­düğü söylenir. Güzellemelerinde de başarılıdır.
  • Âşık Veysel Şatıroğlu (1894 - 1973): XX. yüzyılın en büyük halk ozanı ve âşık tarzının büyük ustalarından biridir. Küçük yaşta gözlerini kaybettiğinden tahsil gör­memiş, usta-çırak geleneğiyle yetişmiştir, Lirik-didaktik bir üslubu vardır. Doğa ve yurt güzellikleri; ulusal birlik, yurt sevgisi, Allah sevgisi gibi temalara öncelik verir. Şiirleri "Deyişler", "Sazımdan Sesler", "Dostlar Beni Hatırlasın" adlarıyla kitap hâli­ne getirilmiştir.

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile

YUKARI