Öğretici Metinlerde Aranan Anlatım Özellikleri

  • Açıklık: Bir metnin doğru şekilde, eksiksiz ve kolayca anlaşılmasıdır. Bu özelliğin sağlanabilmesi ise şunları gerektirir: Dil, dil bilgisi kurallarına uygun kullanılmalı, an­latım bozuklukları yapılmamalı. Metni oluşturan cümleler ve paragraflar birbirine sağlam bir mantık örgüsüyle bağlanmalı. Sözcük ve sözler cümlelerde yanlış yer­lerde kullanılmamalı. Aynı ifadenin birden çok anlama gelecek şekilde kullanılma­masına özen gösterilmeli. Anlamca çelişen ifadelerden kaçınılmalı. Gereksiz söz­cük ve sözlere, cümlelere yer verilmemeli. Sözcük ve söz seçimine dikkat edilmeli, bunlar anlamlarına uygun kullanılmalı. Gerekli yerlere uygun noktalama işaretleri konmalı.
  • Duruluk: Bir metnin her türlü gereksiz sözcük ve sözden, cümleden arındırılmış ol­masıdır. Bu nedenle de anlamdaş sözcüklere ve anlamdaş olmasalar bile biri diğe­rinin anlamını doğal olarak içeren sözcüklere dikkate edilmelidir. Duruluk özelliğin­den yoksun bir metnin açıklık ve özlülük özelliklerinin de eksik olacağı unutulma­malıdır.
  • Yalınlık (Sadelik): Bir yazının aşırı sanatlı, süslü, okuru bıktıracak kadar mecazlı olmamasıdır. Bu özelliğin sağlanabilmesi de halk diliyle söylersek, edebiyat yapma­maya, edebiyat parçalamamaya bağlıdır. Sözcükleri ikide bir boya küpüne daldırıp çıkarmaya alışmış bir yazarın anlatımında bu özellik görülmez. Yalınlık da hem açıklık hem de özlülük özelliğinin sağlanmasında belirleyici özelliklerden biridir.
  • Özlülük: Bir metinde duygu, düşünce ve hayallerin olabildiğince az sözle ve en kestirme şekilde anlatılmasıdır. Bu yüzden de bu özellik duruluk ve yalınlık özelli­ğinden ayrı düşünülemeyecek bir özelliktir. Bir başka deyişle bir metnin özlü olması, duru ve yalın olmasına bağlıdır.
  • Yoğunluk: Özlülük özelliğiyle doğrudan ilgili bir anlatım özelliğidir. Çünkü, "incir çe­kirdeğine koca bir dünyanın sığdırılması" olarak da düşünebileceğimiz bu özelliği ancak az sözle olabildiğince çok duygu ve düşünceyi ifade etmekle sağlayabiliriz.
  • Derinlik: Bir metinde, ele alınan konunun yüzeysel değil, bütün boyutlarıyla ele alınması; metnin okurun konuyla ilgili bütün sorularının yanıtlarını bulabileceği ay­rıntıları içermesidir. Bu özellik ancak, ele alınan konunun iyi sınırlandırılmasıyla mümkündür. Çünkü kısa oylumlu bir yazıda, söz gelimi bir iki sayfalık bir makalede, "eğitim" gibi çok genel bir konunun bütün boyutlarıyla ortaya konması mümkün de­ğildir. Bunu yapabilmek için "eğitim" konusunu sınırlayarak yazıyı "eğitimde ailenin rolü" şeklinde dar bir çerçevede yazmak gerekir.
  • Akıcılık: Metnin hızlı bir şekilde okunabilmesi, metinde okurun okuma hızını kesen birtakım engellerin bulunmamasıdır. Bir metinde açıklık yoksa, anlatım bozuklukları çoksa, yabancı sözcükler ve terimler çok kullanılmışsa, gereksiz ve yanlış noktalama uygulamaları söz konusuysa, düşünce akışını bozan cümlelere yer verilmişse o me­tin akıcı olamaz. Okur metni dura dura okumak zorunda kalır. Bu durumda söz konu­su metin sürükleyicilik özelliğini de kaybeder. Bıkkınlık veren, sıkıcı bir metin olur.
  • İçtenlik: Anlatıcının, duygu ve düşüncelerini gerçekten inanarak, kendisini zorla­madan, olabildiğince doğal bir anlatımla dile getirmesidir.
  • Doğallık: Bir metnin, dilin alışılmış kullanımı fazla zorlanmadan ve süslenmeden, okura yapmacık ve garip gelmeyen bir anlatımla yazılmış olmasıdır.
  • Somutluk: Bir metinde, çeşitli soyut olguların, açıklanması zor kavram ve düşün­celerin somut varlık ve durumlarla ilişkilendirilerek veya karşılaştırılıp benzetilerek, dolayısıyla da duyularla algılanabilir hâle getirilerek anlatılmış olmasıdır.
  • Tutarlılık: Metinde dile getirilen duygu, düşünce ve hayallerin birbiriyle örtüşmesi, çelişmek yerine birbirini destekleyip tamamlamasıözelliğidir.
  • Özgünlük: Bir metnin gerek içeriğiyle gerekse anlatımıyla başka metinleri ve ya­zarları düşündürmemesi, onlara benzememesi, yenilikler ve farklılıklar göstermesi, benzersiz ve tek olmasıdır. Bu özellik özellikle sanat metinlerinde aranır.
  • Sürükleyicilik: Bir metnin okuru sıkmaması, merakını sürekli diri tutarak peşinden koşturması, onda sürekli bir okuma isteği uyandırması olarak tanımlanabilecek bu özelliğin sağlanması söz konusu metnin hem içeriğine hem de anlatımına bağlıdır. Metin özgün ve ilginç bir içerik taşıyorsa, anlatımı da açıklık, duruluk ve yalınlık, do­ğallık, içtenlik gibi özelliklere sahipse sürükleyici olur. Bu özellik özellikle sanat me­tinlerinde aranır.

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile

Benzer Öğeler (etikete göre)

reklam-veriniz

teog turkce

lys-edebiyat-testleri-2

ygs-turkce-testleri

YUKARI