Nasıl ki cümlede anlamın doğru anlaşılması için uygun sözcüklerin uygun birlikteliklerle sıralanması gerekiyorsa paragrafta da cümlelerin anlamsal ve mantıksal doğrultuda sıralanması gerekmektedir.

Bu anlam ve mantık sırasının kurulabilmesi için de paragraftaki cümleler "GİRİŞ, GELİŞME ve SONUÇ" cüm­leleri şeklinde sıralanmalıdır.

GİRİŞ BÖLÜMÜ CÜMLELERİ

  • Anlamca bağımsız cümlelerdir. Başka cümlelerle yan yana olmasalar da anlam ifade edebilirler.
  • Başka cümlelerin devamı niteliğinde olduklarını gösteren "ama, ne var ki, bununla birlikte, oysa­ki..." şeklinde ifadeler barındırmazlar.
  • Tüm cümleleri anlamca ilgilendiren hatta kapsayan genel anlamlı cümlelerdir. Bu sebeple giriş cümlele­rinin "paragrafın ana düşüncesi" olması, sık rastla­nan bir durumdur.
Örn.

Ozanlar da yazarlar da yaşantı işçisidir bir bakı­ma. Gerçek yaşamdan, nesnel dünyadan kazandık­ları yaşantıyı yeniden üretirler. Bu yeniden üretme ya da yaratma süreci içinde estetik bir tat katarlar ona; coşku ve düşünceyle beslenen bir özle yoğururlar onu. Yoğurduklar ıözü, okura ulaştıracak uygun yollar, uy­gun biçimler ararlar. Şiir, öykü, roman, oyun gibi türlere özgü yasaların içinde yeni konumlar kazandırırlar ya­şantıya.

Bu parçanın başına, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?

A)    Yazınsal yaratının gücü, okurda düşünsel bir değiş­me yaratmasına bağlıdır

B)    Okur, romanda, şiirde ya da öyküde karşılaştığı ya­şamı, düş dünyasında değiştirerek geliştirir

C)     Kimi sanatçılara göre yazınsal yapıtlar, okurun ya­şamı algılama gücünü artırmalıdır

D)    Gerçekte türü ne olursa olsun, her yazınsal yaratının malzemesi yaşantıdır

E)    Şiirler, romanlar, öyküler okurun yüreğinde yeni duygular uyandırmayı amaçlar

YANIT

Paragrafın giriş bölümüne uygun olan cümle, ardından gelen cümleleri anlamca bağlamalıdır. "Gerçekte türü ne olursa olsun, her yazınsal yaratının malzemesi ya­şantıdır." cümlesinden sonra ozan ve yazarlar da ya­şantı işçisine benzetilmiş ve anlam devam ettirilmiştir. Yani paragrafın çıkış noktası, hatta ana düşüncesi ol­muştur. (Yanıt D)

GELİŞME BÖLÜMÜ CÜMLELERİ

  • Anlamca "Giriş ve Sonuç" bölümüne bağlı olan cümlelerdir.
  • Giriş bölümünde bahsedilen konunun ele alınıp açıklandığı bölümlerdir.
  • Bu bölümde "örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme" teknikleri kullanılabilir.
  • Anlamı güçlendirmek için atasözleri ve deyimler kullanılıp anılara ve değişik hikayelere başvurulabi­lir.Bu bölümde açıklama ve ayrıntılar yer aldığı için bir­den fazla cümle kullanılır.
  • Bu bölümdeki cümleler anlamca birbirinin devamı olan cümlelerdir.
Örn.

Deneme, yaşananlan, akıldan geçenleri düşünsel yön­den derinleştirerek yorumlamadır. Belki bir roman, bir öykü bir ölçüde özetlenebilir. Ne var ki, denemeyi özet­lemeye kalkmak, insanı, tırnağının ucunu göstererek tanımlamaya benzer. ---. Göz gezdirilerek okunmaz. Deneme okuru, eline aldığı yazıyı kılı kırk yararcasına, irdeleyerek okur; düşünceler, duygular, gözlemler dün­yasında yeni yolculuklara çıkar.

Bu parçada boş bırakılan yere, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A)      Kişisel görüşlerin söyleşi havasında işlenmesi de­nemenin özelliklerinden biridir

B)      Deneme, yazınsal bütünlüğü bozulamayan bir tür­dür

C)      Denemede söylenenlerin doğruluğu kanıtlanmaya çalışılmaz

D)      Denemeler konusal yönden öteki yazı türlerinden ayrılır, değişik duygu ve düşünceleri kuşatır

E)      Deneme, yazarına özgürce yazma olanağı verir, okurun düşünce evrenini genişletir

YANIT

Gelişme bölümündeki cümleler birbirlerinin anlamca devamı olan cümlelerdir. Bu paragrafta da aradığımız cümle hemen ardındaki "Göz gezdirilerek okunmaz." cümlesini getiren bir anlamda olmalıdır. Paragraftaki genel anlam göz önünde tutulursa bunun "Deneme, yazınsal bütünlüğü bozulamayan bir türdür." cümlesi olduğu sonucuna varılacaktır. (Yanıt B)

SONUÇ BÖLÜMÜ CÜMLELERİ

  • Giriş ve gelişme bölümündeki cümleler hakkında karara ve genel bir yargıya ulaşılan cümlelerdir.
  • Giriş ve gelişme bölümünden hareketle bir çıkarım­da bulunulur.
  • Paragrafın özeti niteliğindeki cümlelerdir.
  • "Demek ki, sonuç olarak, sonuçta..." gibi bağlayıcı ifadeler barındırabilirler.
Örn.

"Bir kere sanatçının yaşantısı ile okuyucununki aynı olabilir mi? Unutmayalım ki sanatçının, yapıtı oluştururkenki yaşantısı sadece bir duyguyu (sevinç, keder vb.) yaşamak değildir. Bunun yanı sıra yaratma sıkıntıları, zaman zaman yaptığını yetersiz bulmanın verdiği ümit­sizlik, bazen de teknik bir güçlüğü yenmenin verdiği keyif gibi okuyucunun paylaşmadığı duygular vardır ki bunlan sanatçının yaşamış olduğunu okur bilemez de."

Aşağıdakilerden hangisi paragraftaki düşünceleri tamamlayan bir sonuç cümlesi olabilir?

A)    Böylece sanatı, "sanatçının kendi duygularını dile getirmesi" olarak tanımlayabiliriz.

B)    Bu görüşe bakılırsa yapıt, sanatçının yaşantısını okura aktaran bir araçtır.

C)     Böylece kişi, sanat sayesinde başkalarının duygula­rını paylaşır ve yaşantısı zenginleşmiş olur.

D)    Bu bakımdan okur, sanatçının yaşantısını aynen du­yar demek yanlıştır; bir kısmını duyar olsa olsa.

E)    Buna göre, duygu aktanmı olmadıkça yapıt ne ka­dar gerçekçi olursa olsun sanat yapıtı değildir.

YANIT

Paragraftaki cümlelerin anlamca yerleştiği düzlemin sonunda "okur, sanatçının yaşadığı her duyguyu bile­mez, tadamaz..." gibi bir anlama ulaşılmış. Bu anlam da "Bu bakımdan okur, sanatçının yaşantısını aynen duyar demek yanlıştır; bir kısmını duyar olsa olsa." cümlesinde yer almaktadır. (Yanıt D)

HATIRLATMA

Bir paragrafın "Giriş, Gelişme, Sonuç" cümleleri bağ­laçlarla, edatlarla, zamirlerle ya da cümlelerde işlenen ko­nuya götürecek kelime ya da kelime gruplarıyla birbirlerine bağlanır. Bu bağlanmalar sırasında dilbilgisi, yani bağlaşık­lık bakımından uygun olmak tek şart değildir. Mantık olarak da cümlelerin uygun sıralanmayla birbirini takip etmesi ge­rekmektedir.

Örn.

"(I) Yetişkin bir insanın sözvarlığı (kelime hazinesi), aile çevresi dışındaki ilişkilerinden etkilenir. (II) Çocuklukta görüldüğü gibi annenin dilindeki ses özellikleri korunsa bile hayat boyunca birçok değişiklikle beraber keli­me hazinemiz de değişir, öğrenim, iş, meslek ilişkileri, hatta evlilik sonucunda, başka çevrelerden kimselerle birlikte yaşama dolayısıyla, sözvarlığı büyük ölçüde de­ğişmeye uğrar. (III) Bu yüzden yetişkin insanın dili, söz varlığı, seçilen sözcükler açısından annenin dilinden farklı olabilir."

Yukarıdaki paragrafta

  • (I) numaralı bölüm "Giriş" bölümüdür. Bu bölümde genel bir yargı verilmiş.
  • (II) numaralı bölüm ise "Gelişme" bölümüdür. Bu bölümde yargı, örneklerle ve delillerle desteklen­miş.
  • (III) numaralı bölüm ise "Sonuç" bölümüdür. Bu bö­lümde ise eldeki bilgilerden bir sonuca ulaşılmış.
DİKKAT EDELİM

Bir paragrafta bağlaşıklık ve bağdaşıklık, yani dil ve anlam kurallarına uygun olmayan bir cümle kullanılmışsa düşüncenin akışı bozulmuş demektir.

Bir metinde hâkim olan genel tema tüm paragrafla­ra da yansır. Fakat bu, tüm paragrafların benzer konularda olacağı anlamına gelmez. Her paragrafta temanın farklı bir boyutu, farklı bir şekilde işlenebilir. Bu sebeple tema ile il­gili bir anlamda kurulmuş her cümle paragrafa eklenebilir, diyemeyiz. Paragrafa eklenecek cümlenin yazıdaki temayı yansıtması dışında, paragraftaki ana düşünceyi de yansıt­ması gerekmektedir.

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile

reklam-veriniz

teog turkce

lys-edebiyat-testleri-2

ygs-turkce-testleri

YUKARI